Blog Details

🤔 İstemiyor mu, Yapamıyor mu?

🧠 Attention Deficit Hyperactivity Disorder (DEHB)’de Davranışı Anlamak

“İsteseydi yapardı.”
“Beni dinlemiyor.”
“İnat ediyor.”

DEHB’li çocuklarla ilgili en sık duyduğumuz yorumlardan biri budur:
“Yapmak istemiyor.”

Oysa çoğu zaman doğru soru şudur:
👉 Gerçekten istemiyor mu, yoksa yapamıyor mu?

Bu iki ihtimali ayırt etmek, ebeveyn yaklaşımını tamamen değiştirir.

🧠 DEHB’de Davranışın Arkasındaki Gerçek

DEHB; dikkat, dürtü kontrolü, planlama ve görev başlatma gibi yürütücü işlevleri etkiler.

Çocuk şunları yaşayabilir:

• Ne yapması gerektiğini bilir ama başlayamaz.
• Başlar ama sürdüremez.
• Kuralları hatırlar ama o anki dürtü daha güçlüdür.
• Yapmadığı için üzülür ama tekrar aynı döngüye girer.

Bu tablo çoğu zaman “isteksizlik” gibi görünür.
Oysa bu bir beceri zorluğudur, karakter sorunu değil.

🔎 İstememek ile Yapamamak Arasındaki Fark

❌ İstememek

• Bilinçli bir tercih vardır.
• Kurala karşı açık bir reddetme görülür.
• Genellikle farklı ortamlarda da aynı tavır sürer.

⚡ Yapamamak (DEHB’de sık görülür)

• “Tam yapacaktım” cümlesi sık duyulur.
• Dikkat dağıldığı için yarım bırakır.
• Başkası yanında oturunca yapabilir.
• Parçalara bölündüğünde başarır.
• Hatırlatıcıyla ilerler.

En önemli ipucu şudur:
Çocuk destekle yapabiliyorsa, sorun genellikle motivasyon değil düzenleme becerisidir.

👦📚 Örnek Olay

9 yaşındaki Elif, her akşam ödevini geç başlıyor.
Annesi şöyle düşünüyor:
“Telefonu bıraksa 20 dakikada bitecek. Yapmak istemiyor.”

Ancak süreç incelendiğinde şunlar fark ediliyor:

• Ödev başlama saati net değil.
• Masada dikkat dağıtan eşyalar var.
• Görev uzun ve tek parça.
• Başladığında kimse yanında değil.

Yeni sistem kuruluyor:

• Saat 19.00’da alarm çalıyor.
• Ödev 15 dakikalık bölümlere ayrılıyor.
• İlk 5 dakika anne yanında oturuyor.
• Bitirdiği her bölüm için küçük geri bildirim veriliyor.

Sonuç?
Elif ödeve başlıyor.

Elif değişmedi.
🛠️ Destek sistemi değişti.

⚠️ “Biliyor Ama Yapmıyor” Yanılgısı

DEHB’de bilgi ile performans arasında boşluk vardır.
Çocuk matematik problemini çözmeyi bilir ama defterini açmayı başlatamaz.

Bu nedenle sık duyduğumuz şu cümle yanıltıcıdır:
“Yapabilecek kapasitesi var ama kullanmıyor.”

Gerçek şu ki; kapasite vardır,
ancak o kapasiteyi devreye sokan yürütücü sistem zorlanıyordur.

🛠️ Ne Yapılabilir?

• Görevleri küçük parçalara bölün.
• Başlama saatini netleştirin.
• Görsel hatırlatıcı kullanın.
• İlk adımı birlikte atın.
• Anında geri bildirim verin.
• Tutarlı olun.

Davranış değişimi, bağırarak değil;
yapı kurarak gerçekleşir.

🌱 Sonuç

Çocuğunuz bir davranışı yapmıyorsa, önce şu soruyu sorun:

“Bu gerçekten bir tercih mi, yoksa bir beceri eksikliği mi?”

DEHB’de çoğu zaman mesele niyet değil,
nörolojik düzenleme farklılığıdır.

📍 Biz de Ayşe İmamoğlu Kişisel Gelişim Merkezi’nde çocukla birlikte aile sistemini değerlendiriyor; davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamaya odaklanıyoruz. Çünkü doğru analiz olmadan doğru müdahale mümkün değildir.

Unutmayın:
Çocuklar genellikle yapabildiklerini yaparlar.
Yapamıyorlarsa, destek isterler — bazen bunu davranışlarıyla anlatırlar.