Blog Details

🏠 Evde Kurallar Neden İşe Yaramıyor?

🧠 Attention Deficit Hyperactivity Disorder (DEHB)’de Tutarlılığın Gücü

“Defalarca söyledim.”
“Her gün aynı kuralı hatırlatıyorum.”
“Bir gün yapıyor, ertesi gün yine unutuyor.”

Evde kuralların işe yaramadığını düşünen birçok ebeveynin ortak cümleleri bunlar. Özellikle DEHB’li çocuklarda, kuralların uygulanmaması çoğu zaman “umursamıyor”, “inat ediyor” ya da “bilerek yapıyor” şeklinde yorumlanıyor. Oysa mesele çoğu zaman davranış değil, yürütücü işlevlerdir.

❓ Kurallar Neden İşlemiyor?

DEHB; dikkat, dürtü kontrolü ve planlama becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir farklılıktır. Çocuk kuralı bilmiyor değildir; ancak o kuralı doğru anda hatırlamak, uygulamak ve sürdürmekte zorlanır.

Evde kuralların işlememesinin başlıca nedenleri:

⚖️ 1. Tutarsızlık

Bir gün uygulanıp bir gün görmezden gelinen kural, çocuk için belirsizdir.

⚡ 2. Anlık Dürtüsellik

DEHB’de beyin, “şimdi”yi “sonra”ya tercih eder.

📋 3. Uzun ve Karmaşık Kurallar

Arka arkaya verilen görevler, yürütücü işlev yükünü artırır.

🚫 4. Sürekli Uyarı – Az Model

“Yapma” dili fazlaysa, çocuk ne yapacağını öğrenemez.

👦📚 Örnek Olay

8 yaşındaki Mert’e her akşam şu kural söyleniyor:
“Yemekten sonra ödevini yapacaksın.”

İlk gün yapıyor.
İkinci gün oyuna dalıyor.
Anne kızıyor.
Üçüncü gün baba “bugünlük boş ver” diyor.
Dördüncü gün tablet cezası geliyor.
Beşinci gün yine unutuyor.

Aile şu sonuca varıyor:
“Bizi dinlemiyor.”

Oysa süreç şöyle işliyor:

• Kural yazılı değil.
• Başlama saati net değil.
• Ebeveynler aynı tepkiyi vermiyor.
• Ödev, tek parça ve uzun bir görev.
• Başladığında olumlu geri bildirim yok.

Daha sonra sistem değiştiriliyor:

• Duvara “Yemek → 15 dk mola → Ödev 20 dk” çizelgesi asılıyor.
• Telefon alarmı çalıyor.
• Ödev 20 dakikalık parçalara bölünüyor.
• Bitirdiğinde yıldız veriliyor.
• Her iki ebeveyn aynı dili kullanıyor.

İki hafta içinde çatışma azalıyor.

Mert değişmedi.
✨ Sistem değişti.

🔎 Tutarlılık Neden Bu Kadar Önemli?

DEHB’de beyin, dış yapılandırmaya ihtiyaç duyar.
Tutarlılık; çocuğun iç düzenleme sistemini destekleyen dış bir çerçevedir.

Tutarlılık demek:

• 📌 Kuralın net olması
• 🔁 Her gün aynı şekilde uygulanması
• 🤝 Anne ve babanın aynı dili kullanması
• ⏱️ Sonuçların öngörülebilir olması

Çocuk şunu öğrenir:
“Bu evde sınırlar değişmiyor.”

Ve güven duygusu artar.

🛠️ Evde Kurallar Nasıl İşe Yarar?

📌 1. Az Ama Net Kural

5–6 temel ev kuralı yeterlidir.

🖼️ 2. Görselleştirin

Yazılı kurallar, çizelgeler, semboller kullanın.

⏳ 3. Anında Geri Bildirim

Davranıştan saatler sonra değil, hemen sonra geri bildirim verin.

🔄 4. Ceza Yerine Doğal Sonuç

“Tablet yok!” yerine:
“Tablet süresi, ödev bittikten sonra başlar.”

🎯 5. Aynı Tepkiyi Verin

Bugün kızıp yarın gülerseniz, kural gücünü kaybeder.

🌱 Sonuç

Evde kurallar işe yaramıyorsa, çocuk yetersiz değildir.
Büyük ihtimalle sistem yeterince net ve tutarlı değildir.

DEHB’li çocuklar için kural; ceza aracı değil, güven çerçevesidir.

📍 Biz de Ayşe İmamoğlu Kişisel Gelişim Merkezi’nde ailelerle çalışırken yalnızca çocuğa değil, ev içi sisteme odaklanıyoruz. Çünkü davranış değişimi, bireysel değil sistemsel bir süreçtir.

Doğru yapılandırılmış ev düzeni ve tutarlı ebeveyn yaklaşımıyla çatışmalar azalır, bağ güçlenir ve çocuk potansiyelini daha sağlıklı ortaya koyar.

Unutmayın:
DEHB’de değişim, yüksek sesle değil, istikrarla olur.