Blog Details

⚡ Oturamıyor, Söz Kesiyor, Sabırsız

🧠 DEHB’de Dürtüselliği Anlamak

“Yerinde duramıyor.”
“Sürekli sözümü kesiyor.”
“Sırasını bekleyemiyor.”

Bu davranışlar çoğu zaman saygısızlık, şımarıklık ya da kuralsızlık olarak yorumlanır.
Oysa DEHB’de dürtüsellik, bilinçli bir tercih değil, nörolojik bir düzenleme zorluğudur.

🧠 Dürtüsellik Nedir?

Dürtüsellik;
bir düşünceyi, hareketi ya da sözü filtreden geçirmeden dışa vurma eğilimidir.

DEHB’de beyin, “Dur — düşün — karar ver” basamağını atlayabilir.
Tepki, düşünceden önce gelir.

Bu yüzden çocuk:

• 🪑 Uzun süre oturamaz
• 🗣️ Söz keser
• ⏳ Sırasını bekleyemez
• 🎯 Aklına geleni hemen yapmak ister
• 😠 Hayal kırıklığına düşük tolerans gösterir

Bu davranışların altında çoğu zaman kötü niyet değil,
zayıf dürtü kontrolü vardır.

🔎 Neden Oturamıyor?

Oturmak pasif bir eylem gibi görünse de aslında yoğun öz denetim gerektirir.

• Bedeni hareket ister
• Zihin yeni uyaran arar
• İçsel huzursuzluk artar

DEHB’li çocuk için hareketsizlik, fiziksel bir rahatsızlık gibi hissedilebilir.

🗣️ Neden Söz Kesiyor?

Çünkü düşünce zihnine geldiği an, onu tutmak zordur.

“Unuturum.”
“Şimdi söylemezsem kaçar.”

Beyin bekleme süresini tolere etmekte zorlanır.
Bu durum sosyal ilişkilerde yanlış anlaşılmalara yol açabilir.

⏳ Neden Sabırsız?

Beklemek;
zaman algısı, dürtü kontrolü ve duygusal düzenleme gerektirir.

DEHB’de “şimdi” çok güçlüdür.
“Sonra” soyuttur.

Bu nedenle çocuk:

• Oyunda kaybetmeye tahammül edemez
• Uzun açıklamalarda sıkılır
• Sırada beklerken huzursuzlaşır

👦📚 Örnek Olay

10 yaşındaki Arda, sınıfta sürekli ayağa kalkıyor ve öğretmenin sözünü kesiyor.
Ailesi “Dikkat çekmeye çalışıyor.” diye düşünüyor.

Gözlem yapıldığında:

• 40 dakikalık ders boyunca hiç hareket molası yok.
• Arda sorunun cevabını bildiğinde heyecanlanıyor.
• Düşüncesini içinde tutamıyor.
• Uyarı aldıkça kaygısı artıyor, davranış sıklaşıyor.

Yeni düzenleme yapılıyor:

• Öğretmenle iş birliği kuruluyor.
• Arda’ya küçük görevler veriliyor (tahta silmek gibi).
• Söz hakkı için görsel bir işaret sistemi oluşturuluyor.
• Evde bekleme oyunları oynanıyor.

Bir ay içinde söz kesme azalıyor.

Arda saygısız değildi.
⚙️ Dürtü kontrol sistemi zorlanıyordu.

🛠️ Evde Neler Yapılabilir?

• 🟢 “Söz hakkı kartı” kullanın.
• ⏱️ Kısa süreli bekleme egzersizleri yapın.
• 🧩 Masa başı görevleri 15–20 dakikayı geçirmeyin.
• 🚶 Hareket molaları planlayın.
• 🧠 “Dur–Düşün–Seç” modelini öğretin.
• 🎯 Olumlu davranışı hemen fark edin.

En önemlisi:
Davranışı kişiselleştirmeyin.

🌱 Sonuç

DEHB’de dürtüsellik,
terbiyesizlik değil; düzenleme güçlüğüdür.

Çocuk çoğu zaman davranıştan sonra pişman olur.
Ama o an, fren sistemi yeterince güçlü değildir.

📍 Biz de Ayşe İmamoğlu Kişisel Gelişim Merkezi’nde dürtüselliği bastırmaya değil, düzenlemeye odaklanıyoruz. Çünkü amaç çocuğu susturmak değil, kendini yönetmeyi öğretmektir.

Unutmayın:
Dürtüsellik bağırarak azalmaz.
Yapı, pratik ve tutarlılıkla düzenlenir.