DEHB Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar
Çocuğunuz yerinde duramıyor, sürekli konuşuyor, ödev başında uzun süre kalamıyor ya da sık sık dalıp gidiyor mu? Çoğu zaman bu davranışlar “şımarıklık”, “disiplinsizlik” ya da “ilgisizlik” olarak etiketlenir. Oysa bazı durumlarda bu belirtiler Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile ilişkili olabilir. DEHB; dikkat, dürtü kontrolü ve hareketlilik alanlarında zorluklarla kendini gösteren nörogelişimsel bir durumdur. Ancak toplumda DEHB hakkında pek çok yanlış inanış bulunmaktadır. Gelin, doğru bilinen yanlışlara birlikte bakalım.
❌ Yanlış 1: “DEHB sadece çok hareketli çocuklarda olur.”
✔ Doğrusu: DEHB yalnızca hiperaktivite değildir. Üç temel görünümü vardır:
Bazı çocuklar sınıfta sessizdir ama dalgındır, yönergeleri kaçırır, eşyalarını sık kaybeder. Bu çocuklar genellikle “uysal ama dikkatsiz” olarak tanımlanır ve gözden kaçabilirler.
❌ Yanlış 2: “Büyüyünce geçer.”
✔ Doğrusu: DEHB belirtileri yaşla birlikte şekil değiştirebilir ancak tamamen ortadan kaybolmayabilir. Hiperaktivite azalabilir; fakat dikkat, planlama ve organizasyon becerileriyle ilgili güçlükler ergenlik ve yetişkinlikte devam edebilir. Erken destek bu nedenle çok önemlidir.
❌ Yanlış 3: “Zeki çocukta DEHB olmaz.”
✔ Doğrusu: DEHB zekâ ile ilgili değildir. Üstün zekâlı çocuklarda da DEHB görülebilir. Hatta yüksek potansiyelli çocuklar dikkat güçlüğü nedeniyle performanslarını tam yansıtamayabilirler. “Çok akıllı ama çalışmıyor” ifadesi sıklıkla duyulur.
❌ Yanlış 4: “Aile disiplini eksik olduğu için olur.”
✔ Doğrusu: DEHB biyolojik temelli bir durumdur. Beynin dikkat ve dürtü kontrolüyle ilgili bölgelerinin çalışma farklılığı söz konusudur. Aile tutumları belirtilerin şiddetini etkileyebilir ancak tek başına neden değildir.
❌ Yanlış 5: “İsterse yapar.”
✔ Doğrusu: DEHB’li çocuklar çoğu zaman yapmak ister ama sürdüremez. Özellikle ilgi duyduğu konularda odaklanabilirken, sıkıcı ya da uzun görevlerde zorlanır. Bu durum motivasyon eksikliği değil, dikkat düzenleme güçlüğüdür.
🌿 Örnek Olay
8 yaşındaki Efe, sınıfta sürekli ayağa kalkıyor, söz almadan konuşuyor ve ödevlerini eksik getiriyordu. Öğretmeni onu “çok yaramaz” olarak tanımlıyordu. Ailesi ise evde saatlerce Lego yapabildiğini söylüyordu ve “İsteseydi dersine de odaklanırdı” diye düşünüyordu.
Yapılan değerlendirme sonucunda Efe’nin birleşik tip DEHB belirtileri gösterdiği anlaşıldı. Uygun destek programı, dikkat çalışmaları ve sınıf içi düzenlemelerle birlikte Efe’nin ders başarısı arttı. En önemlisi, “yaramaz çocuk” etiketi yerini “potansiyeli doğru yönlendirilmesi gereken çocuk” anlayışına bıraktı.
Neden Erken Fark Edilmeli?
DEHB fark edilmediğinde çocuk;
yaşayabilir. Oysa doğru değerlendirme ve bireysel destekle çocuklar güçlü yönlerini ortaya koyabilirler.
Sonuç
Her yerinde duramayan çocuk DEHB değildir; ancak her DEHB’li çocuk da sadece “yerinde duramayan” değildir. Önemli olan, davranışın arkasındaki nedeni doğru anlamaktır. Etiketlemek yerine gözlemlemek, karşılaştırmak yerine desteklemek gerekir.
Unutmayalım:
Bir çocuğun enerjisi sorun değil, doğru yönlendirilmediğinde zorluktur.
Anlaşıldığında ise en büyük güce dönüşebilir.
